تبلیغات
♫موسیقی سنتی ایران♫ - حسینقلی خان بیگجه خانی
تاریخ : شنبه 13 آبان 1391 | 03:31 ب.ظ | نویسنده : سپهر شفیعی

بی شك آنچه كه امروز به عنوان موسیقی سنتی ایران در دست داریم، یادگار همه رنجهای بزرگ عاشقان و سالكان این وادی غریب و ژرف بوده است كه هر یك گمنام و بی نشان از یادها رفته اند و نغمه ها و زخمه هایشان امّا، در یاد و خاطرۀ نسلها و نسلها بر جای مانده است و با جان و روح مردم این سامان آمیخته گشته است. در نوای شبانان بر پهن دشت این سرزمین، در لای لای مادران، در طلوع صبح و كوچیدن، در میان كوچه ها و در بازار، در خلوتِ رازآلود عاشقان و در سماع قلندران و عارفان و در همۀ یادها و خاطرات مردم این دیار. 

استاد غلامحسین بیگجه خانی یكی از چهره های درخشان و گمنام، در موسیقی این سرزمین بود. درخشان بدین روی كه وی هنرمندی توانا و هنرش همانا زندگی با شرافت و انسانی وی بود و آنقدر مظلوم و بی نشان و بسانِ دیگر هنرمندان واقعی این سرزمین، صبور بر بی مهری های دوران! 

غلامحسین بیگجه خانی در سال 1296 شمسی در محله سنجران در تبریز بدنیا آمد. که در بین اهالی تبریز به دربند « تارزن لَر» یعنی « محلّۀ نوازندگان تار» شهرت داشت. خاندان بیگجه خانی در نوازندگی تار و کمانچه شهرت داشتند. پدرش حسینقلی خان بیگجه خانی از استادان و نوازندگان صاحب نام تار در آذربایجان بود. معروف است كه درویش خان دربارة پدرِ غلامحسین بیگجه خانی چنین گفته است: «حسینقلی خانِ بیگجه خانی، میرزاحسینقلیِ آذربایجان است

حسینقلی خان بیگجه خانی ساعات زیادی از شبانه روز را به نواختن تار می گذراند و از اینروی در ذهن فرزند کوچکش نقشی از نغمه های روحبخش را بر جای میگذارد. غلامحسین بیگجه خانی از سن شش سالگی، آموختن تار را نزد پدر آغاز كرد، اما هنگامیكه بیش از چهارده سال نداشت، (1310 ) پدرش را بر اثر ابتلاء به سرطان حنجره از دست داد. 

تحصیلات ابتدائی را در مکتب خانه فرا گرفت و بعد از فوت پدر، دو ماه نزد یكی از شاگردان پدرش بنام رضاقلی زابلی آذر به فراگیری تار پرداخت. سپس با سعی و تلاش طاقت فرسا و با استعداد و هوش سرشاری كه در زمینه موسیقی داشت، به كمك صفحات سنگی قدیمی توانست با ساز اساتیدی مانند میرزا حسینقلی، درویش خان، مرتضی خان نی داود، علی اكبر شهنازی و دیگران آشنا شود و تا درجۀ بالایی از سطح نوازندگی و تسلط بر ساز ارتقاء یابد. بعدها نیز استاد غلامحسین بیگجه خانی این امکان را بدست می آورد که از محضر دو استاد برجسته موسیقی ایرانی، میر علی عسگر صادق الوعد و استاد اقبال آذر ( اقبال السلطان ) بهره جسته و بر ردیف موسیقی ایرانی نیز مسلط شود. 

آشنایی با اقبال آذر زمانی صورت می گیرد که اقبال از تهران به تبریز باز میگردد. از آنجائیکه وی در تهران با نوازندگان برجسته ای مانند آقا میرزا حسینقلی و درویش خان و آقا میرزا عبدالله و عبدالحسین خان شهنازی و یا حاجی علی اكبر خان شهنازی همنشین بود، در تبریز نیز در جستجوی نوازندگان برجسته ای در سطح و اندازه ای در خور می باشد. از اینرو غلامحسین بیگجه خانی توسط رضاقلی زابلی آذر به اقبال معرفی میشود .........


بی شك آنچه كه امروز به عنوان موسیقی سنتی ایران در دست داریم، یادگار همه رنجهای بزرگ عاشقان و سالكان این وادی غریب و ژرف بوده است كه هر یك گمنام و بی نشان از یادها رفته اند و نغمه ها و زخمه هایشان امّا، در یاد و خاطرۀ نسلها و نسلها بر جای مانده است و با جان و روح مردم این سامان آمیخته گشته است. در نوای شبانان بر پهن دشت این سرزمین، در لای لای مادران، در طلوع صبح و كوچیدن، در میان كوچه ها و در بازار، در خلوتِ رازآلود عاشقان و در سماع قلندران و عارفان و در همۀ یادها و خاطرات مردم این دیار. 

استاد غلامحسین بیگجه خانی یكی از چهره های درخشان و گمنام، در موسیقی این سرزمین بود. درخشان بدین روی كه وی هنرمندی توانا و هنرش همانا زندگی با شرافت و انسانی وی بود و آنقدر مظلوم و بی نشان و بسانِ دیگر هنرمندان واقعی این سرزمین، صبور بر بی مهری های دوران! 

غلامحسین بیگجه خانی در سال 1296 شمسی در محله سنجران در تبریز بدنیا آمد. که در بین اهالی تبریز به دربند « تارزن لَر» یعنی « محلّۀ نوازندگان تار» شهرت داشت. خاندان بیگجه خانی در نوازندگی تار و کمانچه شهرت داشتند. پدرش حسینقلی خان بیگجه خانی از استادان و نوازندگان صاحب نام تار در آذربایجان بود. معروف است كه درویش خان دربارة پدرِ غلامحسین بیگجه خانی چنین گفته است: «حسینقلی خانِ بیگجه خانی، میرزاحسینقلیِ آذربایجان است.»

حسینقلی خان بیگجه خانی ساعات زیادی از شبانه روز را به نواختن تار می گذراند و از اینروی در ذهن فرزند کوچکش نقشی از نغمه های روحبخش را بر جای میگذارد. غلامحسین بیگجه خانی از سن شش سالگی، آموختن تار را نزد پدر آغاز كرد، اما هنگامیكه بیش از چهارده سال نداشت، (1310 ) پدرش را بر اثر ابتلاء به سرطان حنجره از دست داد. 

تحصیلات ابتدائی را در مکتب خانه فرا گرفت و بعد از فوت پدر، دو ماه نزد یكی از شاگردان پدرش بنام رضاقلی زابلی آذر به فراگیری تار پرداخت. سپس با سعی و تلاش طاقت فرسا و با استعداد و هوش سرشاری كه در زمینه موسیقی داشت، به كمك صفحات سنگی قدیمی توانست با ساز اساتیدی مانند میرزا حسینقلی، درویش خان، مرتضی خان نی داود، علی اكبر شهنازی و دیگران آشنا شود و تا درجۀ بالایی از سطح نوازندگی و تسلط بر ساز ارتقاء یابد. بعدها نیز استاد غلامحسین بیگجه خانی این امکان را بدست می آورد که از محضر دو استاد برجسته موسیقی ایرانی، میر علی عسگر صادق الوعد و استاد اقبال آذر ( اقبال السلطان ) بهره جسته و بر ردیف موسیقی ایرانی نیز مسلط شود. 

آشنایی با اقبال آذر زمانی صورت می گیرد که اقبال از تهران به تبریز باز میگردد. از آنجائیکه وی در تهران با نوازندگان برجسته ای مانند آقا میرزا حسینقلی و درویش خان و آقا میرزا عبدالله و عبدالحسین خان شهنازی و یا حاجی علی اكبر خان شهنازی همنشین بود، در تبریز نیز در جستجوی نوازندگان برجسته ای در سطح و اندازه ای در خور می باشد. از اینرو غلامحسین بیگجه خانی توسط رضاقلی زابلی آذر به اقبال معرفی میشود. 

ایشان در این مورد گفته است: « بعد از میر علی عسگر مدتی هم با اقبال آذر همكاری كرده و تمام ردیفهایی كه امروز میدانم و فرا گرفته ام یادگار اقبال آذر است. در سال 1317شمسی در حدود بیست سالگی به همراه حاج محمود فرنام به خدمت آقا ( اقبال آذر) رفتیم. در درگاه حیاط به احترام استاد كفش هایمان را كندیم و با پای برهنه وارد شدیم. خدمتکارِ آقا ما را به حیاط رهنمایی کردند و در باغچه حیاط به دورمیزی نشستیم تا آقا وارد شدند از حاجی محمود پرسید: «بودور؟ » و بعد هم به بنده امر کردند که « یك رهابی بزن! » آقا بر سر ذوق آمدند و همراه با ساز بنده آوازی خواندند. بی آنکه چیزی بگویم بی وقفه نواختم و آقا هم دلمان را نشکست و خواند. با شوق و اشتیاق به خانه آمدم و تا صبح پلک بر هم نزدم و ساز نواختم.»

  بشنوید پیش درآمد سه گاه ساخته بیگجه خانی را با تار خود او با همکاری محمود فرنام 

در خرداد ماه 1347 شمسی رادیو ایران برای تجلیل از « كهنسال ترین خوانندۀ ایرانی استاد اقبال آذر» برنامه ای در افشاری و سه گاه ترتیب داد و نواری از ایشان با آواز اقبال آذر بجا مانده كه در آن هنگام اقبال در سن 104 سالگی این نوار را خوانده است. 

چندی پس از تأسیس رادیو تبریز، سرپرستی اركستر شمارۀ یك رادیو تبریز به عهدۀ وی گذارده شد و این همكاری در حدود 25 سال ادامه یافت و در ضمن با برنامه هایی مانند برنامۀ كودك با رادیو تبریز به همکاری پرداخت. وی مدّت چهار سال نیز در مركز حفظ و اشاعه موسیقی سنتی ایران به تدریس اشتغال داشت و مدّتی هم در سمت كارشناسِ موسیقی رادیو تلویزیون آذربایجان شرقی مشغول به کار بوده و عهده دار تدریس تار در كارگاه موسیقی كودكان و نوجوانان تبریز بود. 

سالهایی را نیز گوشه نشین و در خلوت خویش، تنها و بی نشان! بیگجه خانی مهارت بسیاری در نواختن ضربی هایی پیچیده، رنگ ها و چهار مضراب داشت. جملات آوازی نیز بی وقفه و ظریف و جواب آوازها نیز سنجیده و بجا با زخمه هایی روشن و شفاف، تند و چالاک به گوش می رسید. ریز های متوالی و سریع و گاه همراه با لرزش، استفاده از غلت ها و تکیه هایی مرتب، تریل هایی با سرعت بالا، استفاده از ضربی های متنوع در گوشه های مختلف همراه با اندوهی پر شکوه و با وقار از ویژگیهای ساز غلامحسین بیگجه خانی بود. دردمندانه می نواخت وگاه در منتهای شوریدگی و سرخوشی مستانه با نواختی چالاک بر ساز، رقص واره های آذربایجان را لزگی ها و ترانه هایش را سرمست و شیدا وار ساز میکرد. 

  بشنوید پیش درآمد افشاری، ساخته بیگجه خانی را با تار خود او با همکاری محمود فرنام 

استاد بیگجه خانی به مدّت نیم قرن یاری وفادار داشت و این یار كسی جز حاج محمود فرنام نبود. حاج محمود فرنام( 1372-1277 ) بمدت هشتاد سال در کنار هنرمندانی چون عارف قزوینی، اقبال آذر، قمرالملوك وزیری، علی اكبرخان شهنازی، ابوالحسن صبا و غلامحسین بیگجه خانی، دایره (قاوال) نواخته است. این دو تن با ارتباطی درونی موّفق شدند به كارنامۀ موسیقی ایرانی قطعات بیاد ماندنی بسیاری اضافه نمایند.

غلامحسین بیگجه خانی در تمام طول عمرش در فقر و تنگدستی زیست و همواره با نوای سازش، عاشقانه زندگی کرد و هنر موسیقی را ارزش نهاد و هیچگاه آنرا به سادگی نگاه نكرد. درفقر زیست و در فقر جان سپرد. این خصلت او به همراهی پاكی اخلاقش در تمامی زمینه ها سبب شده بود صدای تارش شفاف و زلال باشد. علاوه بر این مضرابهایی ماهرانه و ساده و قوی داشت كه صادقانه و حقیقی به گوش مشتاقان هنرش میرسید. 

از استاد بیگجه خانی آثار بسیاری در زمینۀ موسیقی ایرانی و آذربایجانی بجای مانده است كه از آن جمله می توان به كنسرت بیات ترك و سه گاه، شور و چهارگاه، همایون و تكنوازی تار همراه با استاد محمد رضا شجریان و تنبك جمشید محبی اشاره كرد. 

ببینید نت قطعه " پیش در آمد دشتی " و همچنین " دوضربی دشتی " ساخته غلامحسین بیگجه خانی 

  بشنوید چهارمضراب بیات راجع، ساخته بیگجه خانی را با تار خود او با همکاری جمشید محبی از کاست "بیداد" 

سرانجام زندگی پر بار و انسانی غلامحسین بیگجه خانی در 24 فروردین 1366 به پایان رسید. گفته اند در بستر مرگ تو گویی که همچنان می نواخته است. 

  بشنوید دوضربی دشتی، ساخته بیگجه خانی و تنظیم محمد علی کیانی نژاد 

دستی بر مضراب و پنجه بر پردۀ تار، دست راست بر سینه رها و دست چپ گویی دستۀ تار بر گرفته و در کار نواختن دردمند ترین ترانۀ زندگی پر حسرت و پر رنج خویش. افسوس که پایان زندگی پر درد استاد غلامحسین بیگجه خانی این پیر دردمند موسیقی ایران، پایان اندوهناک سرنوشت هنرمندان تنهای این سرزمین نبود.
روحش شاد و یادش گرامی باد.




طبقه بندی: موسیقی سنتی ایران، مقاله های علمی و آموزشی، دانلود آهنگ های موسیقی سنتی،

دریافت کد رای گیری